Geweld van organisatie

04 Maart 2013
Categorie:
705

In deze tijd van reorganiseren, herstructureren en herindelen is het goed eens stil te staan bij wat een organisatie nu eigenlijk wil en kan. In navolging van Mieke Moor (zie noot) zou ik willen stellen dat een organisatie bovenal de wens heeft te willen ordenen. In tijden van economische neergang en onzekerheid ontstaat een niet te vermijden behoefte om nieuwe ordening aan te brengen.

 

Kenmerkend hiervoor is de boventoon die managers en controllers mogen voeren. Inspirerend leiderschap is even minder belangrijk. Eerst orde op zaken stellen door radicale positionering van de medewerkers in de organisatie. Persoonlijke voorkeuren, wat jou motiveert en stimuleert, hoe jij als persoon het beste tot je recht komt is even van minder groot, of zelfs geen belang… de organisatie moet overleven.

De drang naar een perfect geregelde wereld

De no-nonsense mentaliteit en het directief gedrag dat hierbij voelbaar is typeert de sfeer. Er wordt vooral gedacht voor, en dus niet meer met, de medewerker. Transparantie en eerlijkheid worden wel gehoord, maar niet meer beleefd…. besluiten worden genomen en doorgezet. Begrijpelijk en zeker niet verwijdbaar aan de managers en controllers in kwestie; het is een mechanisme dat inherent is aan het organiseren van organisaties; Moor noemt dat een diep verlangen naar een perfect geregelde wereld.

 

Toch moet er een besef doorklinken dat de toekomst minder maakbaar is dan we denken. Met reorganiseren, herstructureren en herindelen alleen ben je er niet en kom je er ook niet… Het is niet voor niets dat onderzoek altijd weer laat zien dat pakweg 70% van dergelijke operaties als niet geslaagd worden beschouwd. En toch blijven we het proberen….

De kracht van de organisatie zit in het collectief

Wat ontbreekt dan: kennelijk is er ook iets in organisatie dat we niet kunnen regelen. Iets dat wel betekenis vol is, waarde heeft, maar moeilijk grijpbaar is. In mijn visie op het functioneren van organisaties is dat ongrijpbare het menselijke handelen als individu en bovenal het handelen als collectief. De kracht van een organisatie wordt bepaald door de wijze waarop haar medewerkers met elkaar omgaan: in co-creatie ontstaat dynamiek en creativiteit, ondernemerschap en prestatielust. 

 

Door strak te reorganiseren en de medewerker radicaal te positioneren leg je de druk op het individu en vervreemd je hem van het collectief. De professional, want daar hebben we het over, wordt gedwongen eerst zijn eigen belang te verdedigen, zijn eigen waarde veilig te stellen, en kan dan pas weer denken aan het gemeenschappelijke. Teveel organisatieveranderingen ‘beuken op het individu’ en verliezen daardoor de kracht van het samenwerken.

Het gezamenlijke doel moet beleefd en erkend worden door en vóór ieder individu

Kortom: we moeten het samenwerken bevorderen, waarbij individuen hun waarde kunnen toevoegen aan werkbare eenheden, ieder vanuit zijn eigen kracht. En werkbare eenheden kunnen klein en groot zijn, maar bestaan uit mensen die tijdelijk het beste kunnen en willen geven ten dienste van een gezamenlijk beleefd doel in en van een organisatie. En dat doel, dat moet beleefd en erkend worden, en bestaat niet uit direct meetbare cijfers. Medewerkers willen een richting waarin ze hun eigen identiteit kunnen leggen, herkend en erkend, en geen abstracte einddoelen waarin het persoonlijke niet meer zichtbaar is.

 

Het geweld zit hem in het maar niet herkennen en erkennen van die eigen manier van functioneren van professionals. Gedrag dat wel gezien, maar niet benoemd en niet erkend wordt omdat het ongrijpbaar en dus lastig is. Een organisatie moet durven de professional het initiatief te geven en dat te faciliteren… en dat betekent ook ruimte, tijd en vooral luisteren.

 

Inspiratie: Mieke Moor. Tussen de Regels. Een esthetische beschouwing over geweld van organisatie. Utrecht: uitgeverij IJzer, 2012.

Auteur

Roland Bonsen